Prowadzenie procesu odstawiania leków nasennych (benzodiazepin oraz leków niebenzodiazepinowych, tzw. „leków Z, do których nalezą zaleplon, zolpidem, eszopiklon i zopiklon) wymaga systematycznego podejścia, szczególnie u pacjentów powyżej 65. roku życia.
Poniższy algorytm wskazuje kolejne kroki na drodze do depreskrypcji leków nasennych:
1. Kwalifikacja pacjenta i ocena ryzyka
Pierwszym krokiem jest identyfikacja pacjentów przyjmujących leki nasenne oraz wykluczenie przeciwwskazań do depreskrypcji.
Przeciwwskazania do samodzielnej depreskrypcji:
Jeśli u pacjenta występują poniższe stany, należy skierować go do lekarza specjalisty lub odstąpić od depreskrypcji:
- Padaczka.
- Niestabilny stan somatyczny lub stan terminalny.
- Ciężkie zaburzenia psychiczne (np. alkoholowy zespół abstynencyjny, epizod psychotyczny, ciężka depresja, mania, nasilony lęk).
2. Edukacja i motywacja
Przed rozpoczęciem redukcji dawki leku nasennego kluczowe jest omówienie z pacjentem bilansu korzyści i ryzyk. Warto podkreślić, że u osób starszych ryzyko związane z lekami (upadki, złamania, zaburzenia pamięci) często przewyższa korzyści terapeutyczne.
- Zagrożenia związane z przyjmowaniem leków nasennych: wzrost ryzyka upadków wypadków, senność w ciągu dnia, rozwój tolerancji i uzależnienia.
- Korzyści z odstawienia leków nasennych: poprawa pamięci i funkcjonowania, przywrócenie naturalnego snu oraz zmniejszenie ryzyka upadków.
3. Wybór schematu redukcji dawki
Decyzja o tempie odstawiania powinna być podjęta wspólnie z pacjentem. Algorytm przewiduje dwa główne schematy stopniowego zmniejszania dawki (tapering)
Schemat Standardowy
- dawka leku nasennego zmniejszana jest o 25% co 14 dni
- zalety: krótszy okres odstawiania leku
- wady: większe ryzyko objawów odstawiennych
W przypadku wystąpienia silnych objawów odstawiennych zaleca się opóźnienie kolejnej redukcji o 2 tygodnie lub przejście na schemat wolniejszy.
Schemat Wolny**
- dawka leku nasennego zmniejszana jest o 10% co 14 dni
- zalety: niskie ryzyko objawów odstawiennych
- wady: niskie ryzyko objawów odstawiennych
4. Wsparcie niefarmakologiczne i farmakoterapia wspomagająca
Aby zwiększyć szansę na sukces procesu depreskrypcji warto stopniową reedukację dawki uzupełnić o:
- Higienę snu: materiały edukacyjne o oddziaływaniach niefarmakologicznych i prowadzenie dziennika snu.
- Interwencje behawioralne zgodne z zasadami terapii poznawczo-behawioralnej bezsenności (CBT-I)
- Wspomagające leczenie farmakologiczne:
- Melatonina PR: zarejestrowana w leczeniu osób w wieku od 55 r.ż., najbezpieczniejsza opcja wzmacniająca rytm okołodobowy snu (zalecany okres leczenia do 13 tygodni, z możliwością przedłużenia).
- Leki o działaniu sedatywnym: np. wybrane leki przeciwdepresyjne lub przeciwpsychotyczne (w celu wydłużenia snu) oraz pregabalina lub hydroksyzyna (działanie przeciwlękowe).