Odstawianie leków z grupy agonistów receptora benzodiazepinowego (BZRA) (benzodiazepin i leków Z: zaleplon, zolpidem, eszopiklon i zopiklon) jest silnie zalecane szczególnie u osób starszych, aby poprawić ich sprawność poznawczą i zmniejszyć ryzyko upadków.
1. Kwalifikacja pacjenta
Przed rozpoczęciem procesu należy ustalić, dlaczego pacjent przyjmuje lek nasenny.
- Depreskrypcja: jest zalecana, gdy powodem jest bezsenność (pierwotna lub współwystępująca z innymi chorobami).
- Kontynuacja leczenia: może być konieczna w przypadkach: nasilonych i nieskutecznie leczonych zaburzeń lękowych lub depresji, alkoholowego zespołu abstynencyjnego lub innych zaburzeń (np. padaczka, parasomnie).
2. Zaangażowanie pacjenta
Sukces depreskrypcji zależy od przygotowania pacjenta. Należy omówić:
- Korzyści: lepsza koncentracja i utrzymanie uwagi, sprawniejsze myślenie, poprawa pamięci, mniejsza senność i zmęczenie w ciągu dnia, zmniejszenie ryzyka upadków.
- Objawy odstawienne: mogą wystąpić lęk, drażliwość, potliwość czy przejściowe pogorszenie snu, ale zazwyczaj są łagodne i mijają w ciągu kilku dni.
- Plan działania: pacjent powinien wiedzieć, że ma kontrolę nad tempem odstawiania leku.
3. Schemat redukcji dawki (Tapering)
Zaleca się powolne i systematyczne zmniejszanie dawki:
- Tempo: redukcja dawki o około 25% co dwa tygodnie. Pod koniec procesu warto rozważyć jeszcze mniejsze kroki (redukcja o 12.5%**) lub zaplanowane dni bez leku.
- Monitorowanie: postępy należy monitorować co 1–2 tygodnie przez cały okres redukcji dawki.
4. Metody niefarmakologiczne
Kluczowym elementem algorytmu jest wdrożenie nawyków behawioralnych oraz terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), która ma potwierdzoną skuteczność w podtrzymywaniu efektów leczenia.
Zalecenia dla pacjenta:
- Kładź się do łóżka tylko wtedy, gdy czujesz senność.
- Używaj sypialni wyłącznie do snu (lub intymności).
- Jeśli nie zaśniesz w ciągu 20–30 minut, opuść sypialnię i wróć dopiero, gdy poczujesz senność.
- Wstawaj codziennie o tej samej porze i unikaj drzemek w ciągu dnia.
- Ogranicz kofeinę po południu oraz unikaj alkoholu i ciężkich posiłków przed snem.
5. Co robić w przypadku nawrotu objawów?
Jeśli objawy nasilą się podczas odstawiania, nie należy przerywać procesu, lecz:
- Utrzymać obecną (zredukowaną) dawkę przez 1–2 tygodnie, a następnie kontynuować redukcję w jeszcze wolniejszym tempie.
- Rozważyć konsultację ze specjalistą (psychologiem lub psychiatrą).
Materiały do pobrania
Jak bezpiecznie prowadzić proces depreskrypcji leków nasennych? – algorytm od deprescribing.org
Materiał opracowany za zgodą na podstawie wytycznych klinicznych opracowanych przez deprescribing.org.