Bezpieczne stosowanie leków nasennych i uspokajających – co musisz wiedzieć?
Leki z grupy pochodnych benzodiazepiny (BDZ) oraz nowsze leki nasenne (tzw. leki „Z”), do których zaliczamy zaleplon, zolpidem, eszopiklon i zopiklon, skuteczne łagodzą objawy bezsenności. Choć uważa się je za leki bezpieczne, ich przewlekłe stosowanie wiąże się z poważnym ryzykiem. Kluczowe jest przestrzeganie poniższych zasad, aby uniknąć uzależnienia oraz groźnych działań niepożądanych.
Najważniejsze wskazania
Podstawowym wskazaniem do stosowania tych leków w leczeniu zaburzeń snu jest krótkotrwałe (od 2 do 4 tygodni), objawowe leczenie bezsenności. Są one szczególnie pomocne, gdy problemy ze snem wynikają z silnie stresujących wydarzeń życiowych.
Ryzyko i działania niepożądane
Należy pamiętać, że przewlekłe przyjmowanie tych leków prowadzi do rozwoju tolerancji (potrzeby przyjmowania coraz większych dawek dla uzyskania tego samego efektu) oraz uzależnienia. Nagłe odstawienie leku po dłuższym czasie może wywołać zespół abstynencyjny, objawiający się m.in. bezsennością, lękiem, drżeniem, nadmiernym poceniem się, wzrostem ciśnienia krwi i tętne, a nawet zaburzeniami świadomości i napadami drgawkowymi .
Do typowych działań niepożądanych należą:
- nadmierna senność i zmęczenie w ciągu dnia,
- zawroty głowy
- pogorszenie sprawności psychoruchowej
- zwiększone ryzyko upadków i wypadków
- zaburzenia pamięci i koncentracji uwagi.
Jak stosować leki bezpiecznie?
Decyzję o rozpoczęciu terapii zawsze musi podjąć lekarz. Najbezpieczniejszą metodą jest stosowanie minimalnej skutecznej dawki przez możliwie najkrótszy czas. W przypadku bezsenności przewlekłej podstawową metodą leczenia powinna być terapia poznawczo-behawioralna, a nie leki nasenne, których skuteczność w tej postaci bezsenności jest niska (Rycina 1).
Grupy szczególnego ryzyka
Leki nasenne, zwłaszcza pochodne benzodiazepiny o długim okresie półtrwania, powinny być szczególnie ostrożnie stosowane u osób starszych (w wieku od 65 lat). W tej grupie wiekowej, ze względu na zmniejszony metabolizm leków, mają tendencją do kumulowania się. Większe jest też ryzyko wystąpienia objawów niepożądanych (Rycina 2).
Rycina 2: Ryzyko związane z przyjmowaniem leków nasennych przez osoby starsze
Dekalog bezpiecznego stosowania benzodiazepin
Rycina 2 Zasady bezpiecznego przyjmowania leków nasennych
(na podstawie Bieńkowski i wsp. Bezpieczne stosowanie benzodiazepin w podstawowej opiece zdrowotnej–rekomendacje dla lekarzy rodzinnych. Lekarz PoZ. 2019; 5(3):177-193.)
Materiały do pobrania
Artykuł: Bieńkowski i wsp. Bezpieczne stosowanie benzodiazepin w podstawowej opiece zdrowotnej–rekomendacje dla lekarzy rodzinnych. Lekarz PoZ. 2019; 5(3):177-193.